وکیل تسخیری چیست؟ شرایط، هزینه و نحوه تعیین وکیل
از شرایط گرفتن وکیل تسخیری تا موارد الزامی حضور وکیل، حقالوکاله، تفاوت با وکیل معاضدتی و روند پرونده در دادگاه کیفری یک.
این مطلب آموزشی است و جایگزین مطالعه پرونده، ابلاغها و تصمیم مرجع قضایی نیست. در پرونده کیفری، عنوان اتهام، مرحله رسیدگی و مجازات قانونی میتواند دامنه حق و تکلیف وکیل را تغییر دهد.
وکیل تسخیری، وکیل دادگستری است که در موارد مقرر قانونی یا پس از احراز شرایط، توسط مرجع قضایی برای دفاع تعیین میشود. این نهاد بیشتر در دادرسی کیفری مطرح است و با «وکیل معاضدتی» و «وکیل تعیینی» تفاوت دارد.
وکیل تسخیری دقیقاً چیست؟
اصل بر این است که هر متهم حق دسترسی به وکیل داشته باشد. در برخی پروندهها قانون صرفِ نبود وکیل را کافی میداند تا مرجع قضایی برای متهم وکیل تعیین کند؛ در برخی پروندههای دیگر نیز متهم فاقد تمکن میتواند تا پایان نخستین جلسه رسیدگی درخواست تعیین وکیل کند. بنابراین «تسخیری» به معنای وکیل کماختیار یا تشریفاتی نیست؛ دفاع او باید مستقل، محرمانه و واقعی باشد.
چه زمانی تعیین وکیل تسخیری الزامی است؟
طبق تبصره ۲ ماده ۱۹۰، در جرایمی که مجازات قانونی آن سلب حیات یا حبس ابد است، اگر متهم در مرحله تحقیقات مقدماتی وکیل معرفی نکند، بازپرس برای او وکیل تسخیری انتخاب میکند.
طبق ماده ۳۴۸، در جرایم بندهای الف، ب، پ و ت ماده ۳۰۲، جلسه رسیدگی بدون حضور وکیل متهم تشکیل نمیشود و در صورت نبود وکیل تعیینی، تعیین وکیل تسخیری الزامی است.
طبق ماده ۳۴۷، متهم میتواند تا پایان اولین جلسه رسیدگی درخواست کند دادگاه برای او وکیل تعیین کند؛ دادگاه پس از احراز عدم تمکن اقدام میکند.
در موارد ماده ۴۱۵، اگر ولی یا سرپرست قانونی برای طفل یا نوجوان وکیل تعیین نکند یا وکیل بدون عذر موجه حاضر نشود، مرجع قضایی برای متهم وکیل تعیین میکند.
جرایم ماده ۳۰۲ کداماند؟
ماده ۳۰۲ رسیدگی در دادگاه کیفری یک را برای دستههایی از جرایم مهم پیشبینی کرده است؛ از جمله جرایم موجب سلب حیات، حبس ابد، قطع عضو یا جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی در نصاب مقرر و جرایم تعزیری درجه سه و بالاتر. ماده ۳۴۸ برای بندهای الف تا ت این ماده، حضور وکیل را الزامی کرده است. جرایم سیاسی و مطبوعاتی که در بند «ث» ماده ۳۰۲ آمدهاند، در متن ماده ۳۴۸ جزو این چهار بند نیستند.
فرآیند تعیین وکیل در دادگاه کیفری یک
آیا وکیل تسخیری رایگان است؟ حقالوکاله را چه کسی میدهد؟
در مواد ۳۴۷ و ۳۴۸، پرداخت حقالوکاله وکیل تعیینشده از محل اعتبارات قوه قضاییه پیشبینی شده است. ماده ۸ آییننامه تعرفه حقالوکاله مصوب ۱۳۹۸ نیز تنظیم و ارائه وکالتنامه برای وکیل تسخیری یا معاضدتی را الزامی میداند و حقالوکاله را دو برابر حداقل تعرفه مقرر میکند. همچنین تا زمانی که وکیل این حقالوکاله را دریافت نکرده، تکلیف ابطال تمبر مالیاتی و پرداخت سهمهای مربوط به آن مبلغ ایجاد نمیشود. در سال ۱۴۰۵ تعرفه جدیدی جایگزین آییننامه ۱۳۹۸ اعلام نشده است.
تفاوت وکیل تسخیری، تعیینی و معاضدتی
| نوع وکیل | مبنای ورود | حوزه رایج | پرداخت |
|---|---|---|---|
| تسخیری | تعیین مرجع قضایی در موارد قانونی | عمدتاً کیفری | طبق مقررات از اعتبارات قوه قضاییه |
| تعیینی | انتخاب مستقیم موکل | کیفری و حقوقی | طبق قرارداد وکالت |
| معاضدتی | پذیرش معاضدت برای فرد واجد شرایط | معمولاً دعاوی غیرکیفری و خدمات معاضدتی | تابع مقررات معاضدت و تعرفه |
آیا متهم میتواند وکیل تسخیری را عوض کند؟
طبق تبصره ۳ ماده ۳۴۸، تقاضای تغییر وکیل تسخیری از سوی متهم فقط یک بار قابل پذیرش است. همچنین اگر پس از تعیین وکیل تسخیری، متهم وکیل تعیینی معرفی کند، وکالت تسخیری منتفی میشود.
اگر وکیل تسخیری در جلسه حاضر نشود چه میشود؟
در پروندههای مشمول ماده ۳۴۸، عدم حضور بدون عذر موجه میتواند به عزل وکیل و تعیین وکیل دیگری منجر شود و دادگاه نیز موضوع را برای تعقیب وکیل متخلف به مرجع صالح اعلام میکند. بنابراین قبول پرونده تسخیری از حیث مسئولیت حرفهای، پرونده «فرمالیته» محسوب نمیشود.
تعارض منافع در وکالت تسخیری
ماده ۳۴۹ یک کنترل مهم پیشبینی کرده است: وجود یکی از جهات رد دادرس میان وکیل تسخیری و طرف مقابل، شرکا و معاونان جرم یا وکلای آنان میتواند مانع قبول وکالت در آن پرونده باشد. پیش از ورود ماهوی به پرونده باید اشخاص و ارتباطات احتمالی کنترل شوند.
وکالت تسخیری در کرج و استان البرز
کانون وکلای دادگستری استان البرز در مرداد ۱۴۰۵ از «کمیسیون وکالت تسخیری» خود رونمایی و اعضای آن را معرفی کرده است. در سوابق رسمی کانون نیز همکاری با مراجع قضایی استان در پروندههای تسخیری، از جمله پروندههای اطفال و نوجوانان، گزارش شده است. نحوه ارجاع پرونده در عمل تابع معرفی کانون، ابلاغ مرجع قضایی و دستور همان پرونده است؛ بنابراین نباید از یک رویه اداری ثابت برای همه شعب فرض ساخت.
«وکیل تسخیری» را شخص معمولاً مانند وکیل تعیینی انتخاب نمیکند. اگر قصد انتخاب وکیل خصوصی دارید، مسیر آن وکالت تعیینی است. برای آشنایی با ساختار پرونده کیفری در منطقه، راهنمای پرونده کیفری در فردیس را ببینید.
مواد قانونی مرتبط
راهنمای عملی برای وکلایی که اولین پرونده تسخیری را میپذیرند
برای چکلیست اجرایی از زمان تماس کانون یا ابلاغ شعبه تا مطالعه پرونده، ملاقات با متهم، تنظیم دفاع و پیگیری رأی، راهنمای عملی وکالت تسخیری برای وکیل را مطالعه کنید.
پرسشهای پرتکرار
وکیل تسخیری چیست؟
وکیل دادگستری است که در موارد مقرر قانون یا پس از احراز شرایط توسط مرجع قضایی برای دفاع تعیین میشود.
آیا همه متهمان حق وکیل تسخیری دارند؟
حق داشتن وکیل عمومی است، اما تعیین وکیل تسخیری الزامی یا به درخواست، شرایط مشخص قانونی دارد؛ از جمله مواد ۱۹۰، ۳۴۷، ۳۴۸ و ۴۱۵ قانون آیین دادرسی کیفری.
آیا وکیل تسخیری میتواند از متهم پول بگیرد؟
مبنای قانونی حقالوکاله وکیل تسخیری در موارد مواد ۳۴۷ و ۳۴۸، پرداخت از اعتبارات قوه قضاییه است. نحوه پرداخت و تکالیف مالیاتی نیز تابع آییننامه تعرفه و دستور مرجع است.
فرق وکیل تسخیری با وکیل معاضدتی چیست؟
وکالت تسخیری عمدتاً در دادرسی کیفری و با تعیین مرجع قضایی مطرح میشود؛ معاضدت حقوقی سازوکار جداگانهای برای ارائه خدمات حقوقی به اشخاص واجد شرایط است.
آیا متهم میتواند وکیل تسخیری را تغییر دهد؟
در پروندههای مشمول ماده ۳۴۸، تقاضای تغییر وکیل تسخیری از سوی متهم فقط یک بار قابل پذیرش است.
منابع قانونی و حرفهای
مطالب این صفحه تضمین نتیجه یا جایگزین دفاع پرونده مشخص نیست.